โดย เมืองไม้
มีการพูดถึงแง่ดีหลายอย่างของการใส่เครื่องแบบนักเรียนนักศึกษา เช่น สร้างความเป็นระเบียบเรียบร้อย, อำพรางความไม่เท่าเทียมในสังคม หรือแม้กระทั่งเป็นเครื่องระลึกถึงความภาคภูมิใจของนักเรียนนักศึกษาที่ได้เข้าเรียนในสถานศึกษานั้นๆ แต่ในความดีของเครื่องแบบนั้นเป็นความดีสำหรับชนชั้นปกครองเท่านั้นซึ่งบงการและใช้อำนาจอยู่เบื้องหลังเพื่อควบคุมจิตสำนึกเราผ่านเครื่องแบบอย่างมีประสิทธิภาพ
การบังคับใส่เครื่องแบบรวมถึงทรงผมเป็นหนึ่งในกระบวนการผลิตผู้ที่นอบน้อมถ่อมตนเข้าไปสู่โลกแห่งความจริง นักเรียนนักศึกษาทุกคนต้องเป็นนักเรียนที่ ‘ดี’ และเป็นคน ‘ดี’ เพื่อให้สังคม ‘ดี’ แต่หารู้ไม่ว่าสิ่งที่ ‘ดี’ นี้ถูกให้ความหมายโดยผู้มีอำนาจทั้งสิ้น ความดีในแง่นี้จึงหมายความถึงอะไรก็ตามที่ทำให้อำนาจของชนชั้นปกครองดำรงอยู่ได้ ความดีที่ผูกกับเครื่องแบบซึ่งส่งผลให้นักเรียนนักศึกษานอบน้อมและยอมจำนนต่ออำนาจในระบบจึงเป็นเรื่องที่ดีต่อชนชั้นปกครอง
มีคนบอกว่าใส่เครื่องแบบจะช่วยลดความเหลื่อมล้ำในสังคม แต่ความจริงชุดนักเรียนนักศึกษาเป็นเพียงเครื่องมืออำพรางความเหลื่อมล้ำจากระบบทุนนิยมเท่านั้น มันเป็นเพียงการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุซึ่งเป็นการซ่อนปัญหาไว้ในความกลมกลืน เครื่องแบบเป็นเครื่องมือที่ทำให้ทุกคนดูเหมือนจะเท่ากัน แต่สุดท้ายแล้วมันไม่ได้เป็นเช่นนั้น เพราะปัญหาความจนและเหลื่อมล้ำยังดำรงอยู่ในสังคมเสมอมา การใส่ชุดนักเรียนนักศึกษาจึงไม่ใช่ทางออกในการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำภายใต้ระบบทุนนิยม และมันยังช่วยอำพรางปัญหาของทุนนิยมให้กลมกลืนไปกับวิถีชีวิตที่ดูปกติ
การเรียกร้องยกเลิกชุดนักเรียนนักศึกษาในปัจจุบันเป็นทางออกหน่ออ่อนให้กับการทำลายระบบอำนาจนิยมและระบบทุนนิยมได้ มันเปิดความเป็นไปได้ในการต่อสู้ให้กับนักเรียนนักศึกษา แต่การเรียกร้องในปัจจุบันยังผูกติดกับอุดมการณ์แบบเสรีนิยมซึ่งยังพบปัญหาอยู่บางประการ
แนวคิดเสรีนิยมฟังแบบผิวเผินน่าจะเป็นแนวคิดที่ดี การใช้ชีวิตอย่างเสรีๆ แบบเสรีนิยมเปิดโอกาสให้นักเรียนนักศึกษาได้แต่งตัวตามความต้องการของตนเอง แต่ปัญหาคือมันไม่ได้สร้างความเท่าเทียมจริง ที่พบในปัจจุบันคือผู้คนยังเลือกหรือถูกกดดันให้เลือกที่จะใส่เสื้อผ้าตามบรรทัดฐานที่กำหนดสถานภาพของ ‘ชนชั้นสูง’ ไว้ เพราะความรวยยังเป็นเรื่องที่ดีของสังคม การทำสถานภาพของตนเองให้ดูหรูผ่านการแต่งกายจึงจำเป็นต่อการดำรงชีวิต มันสร้างความมั่นใจ (เทียม) ได้ แต่สิ่งที่หายไปคือการเข้าใจว่าความรวยนั้นมาพร้อมกับการขูดรีดคนบางกลุ่มเสมอ
ความรวยคือความอดอยากของใครบางคนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ การคิดว่าความรวยเป็นเรื่องที่ดีและการแต่งกายต้องดูมีสถานภาพสูงจึงเป็นจิตสำนึกที่ผิดพลาดซึ่งทำให้มนุษย์ถูกครอบงำโดยทุน ยกตัวอย่างเช่น การใช้สินค้าราคาแพงกลายเป็นบรรทัดฐานที่สำคัญในการตัดสินคนว่าคนนี้รวยหรือไม่จากแบรนด์ที่ใช้ การแต่งกายอย่างเสรีๆ ตามความต้องการของตัวเองจึงมีปัญหาในตัวเองและยังไม่พอต่อการแก้ปัญหาเสรีภาพในการเลือกแต่งกายและความเหลื่อมล้ำในสังคม เพราะความต้องการที่เสรีนั้นยังเป็น ‘ความต้องการที่ผิดพลาด’ ที่ยังถูกครอบงำจากชุดความคิดทางชนชั้นในระบบทุนนิยมอยู่ หรือพูดให้ง่ายคือเรายังไม่มีเสรีภาพจริงๆ ในการเลือกการแต่งกาย
สังคมนิยมเห็นด้วยว่าควรยกเลิกเครื่องแต่งกายที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือโดยอำนาจนิยม และเห็นว่าถ้าให้เกิดเสรีภาพโดยแท้จริงต้องยกเลิกระบบทุนนิยม ในเมื่อวิถีการผลิตแบบทุนเป็นตัวกำหนดจิตสำนึกของเราให้เป็นแบบทุนอย่างปฏิเสธไม่ได้ ดังนั้น การปลดปล่อยพวกเราให้หลุดพ้นจากพันธนาการของวิถีการผลิตแบบทุนจึงเป็นเรื่องสำคัญ เพื่อหลุดพ้นออกจากจิตสำนึกที่ผิดพลาด การปฏิวัติทุนนิยมจึงเป็นทางออกที่แท้จริงในการแต่งกาย เพื่อการแต่งกายอย่างเสรีที่ปราศจากชนชั้น
สังคมนิยมแรงงาน 