การปฏิวัติเยอรมัน 1918 ทำไมถึงล้มเหลว?

โดย เท็น เตรียมกรรมาชีพ

การปฏิวัติเยอรมัน 1918 เป็นเหตุการณ์ที่มีความสำคัญอย่างมากเพราะทำให้สงครามโลกครั้งที่ 1 ยุติลง แต่ความล้มเหลวของการปฏิวัติครั้งนี้จะส่งผลร้ายต่อรัสเซียโดยเปิดโอกาสให้สตาลินขึ้นมามีอำนาจ เปลี่ยนรัสเซียจากสังคมนิยมให้กลายเป็นทุนนิยมโดยรัฐที่กดขี่ขูดรีดประชาชน เนื่องจากตอนนั้นรัสเซียยังด้อยพัฒนา จึงมีการตั้งความหวังว่าถ้ามีการปฏิวัติในประเทศทุนนิยมที่เจริญกว่าอย่างเยอรมันจะช่วยให้ระบบสังคมนิยมเข้มแข็งมากขึ้น

ก่อนหน้านั้นการปฏิวัติเดือนตุลาคม ปี 1917 ในรัสเซียได้สร้างความหวังให้กับชนชั้นกรรมาชีพ และหนึ่งปีหลังจากนั้นกระแสปฏิวัติในยุโรปก็ได้เกิดขึ้น ในปี 1918 ซึ่งเป็นช่วงท้ายของสงครามโลกครั้งที่ 1 ประชาชนเยอรมันเดือดร้อนจากการขาดแคลนอาหาร และเชื้อเพลิงเนื่องจากกองทัพเรืออังกฤษปิดทะเลเหนือ ทำให้สินค้าเข้าไม่ถึงเยอรมัน นอกจากนี้กองทัพเยอรมันก็เริ่มพ่ายแพ้ในสมรภูมิแนวรบด้านตะวันตกอีกด้วย ความไม่พอใจต่อสภาพเศรษฐกิจ และสงครามก็ระเบิดออกมาเป็นการปฏิวัติในที่สุด

การปฏิวัติเริ่มต้นขึ้นในวันที่ 3 พฤศจิกายน 1918 เมื่อทหารเรือในกองทัพเรือที่ประจำอยู่ที่เมืองเคียล์ไม่พอใจกับคำสั่งที่ต้องออกไปต่อสู้กับกองทัพเรืออังกฤษที่มีพลังเหนือกว่า ทหารเรือจึงกบฏด้วยการไม่ยอมทำตามคำสั่ง มีการเดินขบวนของทหารเรือติดอาวุธร่วมกับคนงานท่าเรือที่เมืองเคียล์ มีการชักธงแดงขึ้นบนเรือรบทุกลำ กรรมาชีพกับทหารในเมืองก่อตั้งสภาโซเวียต การปฏิวัติลามไปสู่ส่วนอื่น ๆ ของเยอรมันอย่างรวดเร็ว เช่น เบอร์ลิน, เบเรเมน, แฮนโนเวอร์, โคโลญ, ไลป์ซิก, เดรสเดิน, มิวนิค และเมืองอื่น ๆ อีกจำนวนมาก นายกรัฐมนตรีกลัวการปฏิวัติจึงปลดกษัตริย์ไคเซอร์ วิลเฮล์ม ที่ 2 ออกจากตำแหน่ง และแต่งตั้งฟรีดริค เอแบร์ทหัวหน้าพรรค SPD (Social Democratic Party of Germany) เป็นนายกรัฐมนตรีคนใหม่ โดยหวังว่าพรรค SPD จะขัดขวางการปฏิวัติ และปกป้องระบบทุนนิยม

คาร์ล ลีบนิคเป็นแกนนำขององค์กรสปาร์ตาซิสต์ร่วมกับนักสังคมนิยมอีกคนที่ชื่อโรซา ลัคแซมเบอร์ค โดยที่องค์กรนี้มีเป้าหมายที่จะโค่นล้มทุนนิยมเพื่อสถาปนาระบบสังคมนิยม และยังเคยเป็นฝ่ายซ้ายก้าวหน้าของพรรค SPD ก่อนที่จะแยกตัวออกมาในภายหลัง

นายกรัฐมนตรีเอแบร์ทจับมือกับพวกนายพลเก่าเพื่อจัดการกับคาร์ล ลีบนิค และโรซา ลัคแซมเบอร์คซึ่งมีฐานสนับสนุนคือทหารระดับล่าง และกรรมาชีพในเบอร์ลิน ในช่วงปลายเดือนธันวาคมปีนั้นรัฐมนตรีมหาดไทยนอสก์จากพรรค SPD สร้างกองกำลังทหารรับจ้าง “ไฟรคอพส์” เพื่อปราบปรามทำลายขบวนการแรงงาน และนักสังคมนิยม

วันที่ 5 มกราคม 1919 องค์กรสปาร์ตาซิสต์พยายามยึดเมืองเบอร์ลิน คนงานจากโรงงานอุตสาหกรรมนับร้อยคนพร้อมอาวุธได้เข้ายึดจุดสำคัญต่าง ๆ ในเมือง เช่น สำนักงานโทรเลข, สถานีตำรวจ, อาคารรัฐบาล และสำนักงานของพรรค SPD คาร์ล ลีบนิค และโรซา ลัคเซมเบอร์คเรียกร้องให้มีการนัดหยุดงานทั่วไปโดยหวังว่าพลังของชนชั้นกรรมาชีพจะสามารถต่อต้านรัฐบาลเอแบร์ทได้ การลุกฮือในช่วงแรกค่อนข้างประสบความสำเร็จเพราะตำรวจในเบอร์ลิน และรัฐบาลยังไม่ทันตั้งตัว แต่หลังจากที่ยึดเมืองเบอร์ลินได้แล้ว คาร์ล ลีบนิคเองก็ไม่มีแผนการที่ชัดเจนในการยึดอำนาจ แกนนำขององค์กรสปาร์ตาซิสต์ และคณะกรรมการการปฏิวัติทั้ง 53 คนต่างรู้สึกสับสน และไม่รู้ว่าควรจะทำอะไรต่อ สุดท้ายก็ไม่มีการโค่นล้มรัฐบาลเอแบร์ท

ทางฝั่งของรัฐบาลเองก็ได้รวบรวมกำลังพลเพื่อที่จะมาปราบปรามการปฏิวัติ ภายในไม่กี่วันหลังจากนั้นกองกำลังติดอาวุธไฟรคอพส์ก็เข้ามาจัดการกับเหล่านักปฏิวัติ และใช้เวลาไม่นานก็สามารถยึดเมืองเบอร์ลินคืนได้ในที่สุด ส่วนคาร์ล ลีบนิค และโรซา ลัคแซมเบอร์คจำเป็นต้องหลบหนีแต่สุดท้ายก็ถูกจับกุม และถูกฆ่าทิ้ง

นักปฏิวัติชาวรัสเซียและสหายของเลนินอย่างลีออน ทรอตสกีเคยกล่าวไว้ว่า “พลังในการเปลี่ยนสังคมของมวลชนเปรียบเสมือนไอน้ำจากน้ำที่กำลังเดือด ถ้าไม่มีพรรคเป็นลูกสูบที่ให้ทิศทางกับพลังดังกล่าว ไอน้ำก็จะระเหยหมดไป” นั่นก็หมายความว่าการต่อสู้กับระบบทุนนิยมจะต้องอาศัยพลังของชนชั้นกรรมาชีพ และจำเป็นต้องมีพรรคปฏิวัติของมวลชนอีกด้วย แต่ปัญหาของนักมาร์คซิสต์เยอรมันคือ ลงมือสร้างองค์กรปฏิวัติช้าเกินไปตอนที่กระแสการต่อสู้เริ่มสูงขึ้น แทนที่จะสร้างไว้ตั้งแต่เนิ่น ๆ เพื่อฝึกฝนความเข้าใจทางการเมืองจากประสบการณ์การต่อสู้เหมือนพรรคบอลเชวิค ตอนนั้นองค์กรสปาร์ตาซิสต์มีอิทธิพลแค่ในบางส่วนของกรรมาชีพ และทหารที่ก้าวหน้าที่สุดเท่านั้น ที่เหลือยังหลงไว้ใจพรรค SPD

อ้างอิง

คริส ฮาร์แมน (แปลสรุปโดย ใจ อึ๊งภากรณ์) ประวัติศาสตร์โลก มาร์คซิสต์ ฉบับสังเขป