โดย คอร์บูนิสต์
โครงการที่อยู่อาศัยราคาถูกเป็นเครื่องมือที่รัฐใช้แก้ปัญหาขาดแคลนที่อยู่อาศัยของประชาชน แต่ปัญหาที่ตามมานอกจากคุณภาพการก่อสร้างต่ำกว่าท้องตลาดด้วยข้อจำกัดด้านงบประมาณ ปัญหาใหญ่มากอีกเรื่องคือ การออกแบบไม่ตรงตามความต้องการของผู้อยู่อาศัย สาเหตุใหญ่ของปัญหานี้มาจากการจัดสรรงบประมาณของภาครัฐที่มองเรื่องนี้เป็นเพียงการสงเคราะห์ผู้ด้อยโอกาส จึงทำให้ทางออกของประเด็นนี้ผูกพันอยู่กับข้อเรียกร้องทางการเมืองในเรื่องสวัสดิการเพื่อที่อยู่อาศัยสำหรับพลเมืองทุกคน กล่าวคือ ‘รัฐ’ มีหน้าที่สรรหาที่อยู่อาศัย “ขั้นต่ำ” ให้กับประชาชนทุกคนอย่างเหมาะสม คำถามคือ “ขั้นต่ำ” ควรเป็นแบบไหน? อย่างไร?
รัฐบาลท้องถิ่นเมือง Nuevo León ในประเทศเม็กซิโกมีการจัดสรรงบประมาณจำนวน 20,000 เหรียญสหรัฐต่อบ้านหนึ่งหลังให้กับโครงการที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อยในเมือง Santa Catarina โดยรัฐสนับสนุนเงินผ่านทาง Instituto de la Vivienda de Nuevo León (IVNL) แม้ไม่ได้ต่างจากอีกหลายประเทศ แต่สิ่งที่ทำให้โครงการนี้ได้รับคำชื่นชมคือ การใช้ความสามารถทางการออกแบบของสถาปนิก ร่วมกับการให้ผู้อยู่อาศัยมีส่วนร่วมเสนอแนะและพัฒนาแบบบ้านของตนเองผ่านโครงการชื่อว่า “Monterrey Housing” สถาปนิก Alejandro Aravena ชาวชิลีนำทีมออกแบบด้วยแนวคิด “การสร้างบ้านแบบค่อยเป็นค่อยไป” โดยออกแบบโครงการนี้ให้มีพื้นที่ใช้สอยเริ่มต้น “ครึ่งหนึ่ง” ก่อน 40 ตารางเมตร แล้วอีกครึ่งหนึ่งผู้อยู่อาศัยทั้งหมดสามารถต่อเติมขยับขยายได้ตามความต้องการให้สอดคล้องกับรายได้ที่แตกต่างกัน นอกจากนี้ ผู้อาศัยในโครงการมีส่วนร่วมในการออกแบบตั้งแต่ขั้นตอนการวางผังบ้าน 70 หลังบนที่ดิน 6,000 ตารางเมตร (3.75 ไร่) ที่รัฐสรรหา คำนวณราคาค่าก่อสร้างตกอยู่ที่ราว 12,000 บาทต่อตารางเมตร ซึ่งเป็นตัวเลขที่แม้แต่ครอบครัวรายได้ขั้นต่ำในประเทศไทยก็ยังมีโอกาสเข้าถึงได้
แม้ยังไม่ถึงระดับของการมีที่อยู่อาศัยฟรี แต่ “Monterrey Housing” แสดงให้เห็นความเป็นไปได้ของการสร้างที่อยู่อาศัย “ขั้นต่ำ” โดยเน้นคุณภาพของการมีส่วนร่วมในการออกแบบและการตัดสินใจร่วมของทั้งชุมชน หากเราสามารถยกระดับวิธีการดังกล่าวร่วมกับข้อเรียกร้องสวัสดิการบ้านเพื่อทุกคนได้ โอกาสของเมืองสำหรับทุกคนก็ยิ่งใกล้เข้ามา
อ้างอิง
1. “Monterrey Housing / ELEMENTAL” 09 มี.ค. 2553. ArchDaily. เข้าถึงเมื่อ 20 ก.พ. 2568 . https://www.archdaily.com/52202/monterrey-housing-elemental ISSN 0719-8884
2. เว็บไซต์ของ Alejandro Aravena: https://www.elementalchile.cl/
3. Carrasco, Sandra & O’Brien, David. (2021). Beyond the freedom to build: Long-term outcomes of Elemental’s incremental housing in Quinta Monroy.
สังคมนิยมแรงงาน 